Romanımızı bitirdikten sonra düzeltme için ne kadar zaman ayırmalıyız?

Romanın birinci taslağı bittikten sonra bir kere kimseye göstermemek gerekir. Kimseye okutmamak gerekir. Çünkü insanlar eleştirmeye bayılırlar ve çok kötü eleştirirler.  Bilmeden eleştirirler ve sizin şevkinizi kırabilirler. Dolayısıyla bitirdiğinizde bütün redaksiyonları kendiniz yapmanız ya da size destek olacak bir grup oluşturup onlarla birlikte paylaşmanız önemlidir. İlk taslakta genellikle akışa bakılır. Akış düzgün mü? Kurguda bir hata var mı? Karakterler istikrarsız davranıyor mu? Bunlar üzerine ya da kulağımıza batan cümleler, kelimeler işaretlenir.

Romanımızı bitirdikten sonra düzeltmeler için başkalarına okutmalı mıyız?

Romanımızı bitirdiğimizde eşe dosta gösterirsek iki tür cevap alırız. Ayy çok güzel olmuş derler. Sen muhteşem yazıyorsun derler. Ya da, burdaki şu cümleyi düzeltsen daha iyi olmaz mı diyenler olabilir. Bu konuyu hiç beğenmedim, hiç olmamış diyenler olabilir. Yani aslında gerçekçi bir cevap almazsınız. Sizi yazar olarak geliştirecek, yazınızı geliştirecek bir cevabı ancak sizin gibi yazan insanlardan alabilirsiniz. Dolayısıyla en mantıklısı, sizin gibi roman yazmaktan zevk alan üç beş arkadaş bulup, onlarla paylaşıp onlardan geri bildirim almanızdır, gidip de eşe dosta sormamanızdır.

Romanın geçtiği zamanı ve mekanı belirlerken nelere dikkat edilmeli?

İlk defa bir roman yazıyorsanız, temel unsurların hepsine dikkat etmeniz gerekir. Mekan çok önemlidir. Zamanın doğru verilmesi çok önemlidir. 1920'lerde geçiyorsa 1920!leri yansıtması lazım, kıyafetleri, mekana çünkü kıyafet giriyor, havası giriyor, ışık giriyor, herşey giriyor. Ama daha ilerde kendinizi geliştirdikten sonra mekan koymadan daha farklı bir roman yazma ihtimaliniz var ama ilk başlayanlar için hiç tavsiye etmiyorum. Malesef de bu daha çok yapılıyor. İlk başlayanların en büyük hevesi öyle birşey yazmak oluyor. Teknik geliştirmeden farklılıkları üzerinde oynamak çok mantıklı birşey değil.

Her roman için araştırma yapmak gerekir mi?

Tarihsel bir roman yazıyorsanız zatem, mutlaka araştıra yapmanız gerekir. Ama hayatınızda ilk defa bir roman yazıyorsanız, hiç bilmediğiniz bir konuyu araştırmak çok mantıklı birşey değildir. Çünkü araştırmanın içinde kaybolabilirsiniz ve hiç bir zaman kitabı yazmayabilirsiniz. Mekanlar, zamanlar, geçmişte yazılıyosa o zamanı biraz araştırmak gerekir. Mekanları araştırmak gerekir. Şehir ismi, sokak ismi her zaman tutması gerekmiyor ama ne bilim bir hikaye Washington'da geçiyorsa, bir takım Washington'a ait şeyler de koymak gerekir oraya.

İyi roman ile kötü roman arasında ne tür farklar var?

Romanın iyi ya da kötü olması, romanın içinde bulunduğu ülke, onun kültürü ve okuyan kişiyle çok alakalıdır. Türkiye'de daha çok edebi şeyler tercih edildiğini gözlemledim. Siz çok lay lay lom bir roman yazamıyorsunuz çünkü o sizi yazar yapmıyor bir çok insanın gözünde. Ancak Amerika gibi bir ülkede bunu yazdığınız zaman çok meşhur olabiliyorsunuz. Herkes tarafından okunup sevilebiliyor. Aşk romanı birçok insana göre ucuz bir roman diye algılanabilir ama bir sürü kadın aşk romanına bayılıyor ve onları tatmin ediyor. Dolayısıyla romanın iyi ya da kötü olması görecelidir. Ama teknik olaak baktığımızda, dil çok önemlidir. Gerçekten dilin iyi kullanılması, romanın içinde sürükleyici olabilmesi, bunlar bir kitabın okunur bir kitap olmasını sağlar.

Romanın kaç sayfa olacağı nasıl belirlenir?

Normalde bir roman, 80 bin kelimeden başlar ve giderek artar bu. Bir romanın kalınlığı ya da inceliği aslında onun kalitesini hiçbir şekilde belirlemez. Uzun romanlar, yazarın çok iyi olmasını gerektirir. Yoksa bir müddet sonra konuyu unuturuz. Kim ne oldu ne yaptıyı kaçırabiliriz. İlk yazan bir kişinin romanı çok uzunsa ya üzerinde çok araştırma yapmış olduğu içindir bu, ya da fazla konuşmuştur. Yeterince bölümleri çıkartmamıştır. İlk romanların bu kadar uzun olması pek beklenmez.

Roman ne kadar sürede yazılır?

Roman yazmak bir iştir. İlhamla çok fazla alakası yoktur. Teknik bir iştir. Ciddi bir iştir. Mesela kısa öykü yazmak, oturursunuz ilham gelir, bir konuyu hemen içini dökmek istersiniz, onu yazıp kısa öyküye çevirirsiniz. Ama roman ciddi, teknik bir çalışmadır. Sahne kurmak gibi tüyatroda. Sahneyi kuracaksınız, kurgusunu tam oturtacaksınız. Karakterlerin nasıl davrandıklarına bakacaksınız. Dolayısıyla, bunu hızlı yazmak ya da uzun yazmak... Mesela şöyle söyleyeyim, Amerika'da bir proje var. 1 Ayda roman yazıyorlar. 1 Ayda 80.000 kelimelik bir kitabı çıkartıyorlar. Ama ondan sonra üzerinde çok ciddi redaksiyonlar yapılıyor. Bunu ilk taslak olarak sayıyoruz. Bence her gün yazmak gerekir. İşe gider gibi. Günde kendinize bir saat ayırarak oturup romanınıza vakit ayırmanız sizin daha verimli çalışmanızı sağlar.

Roman kurgusu oluştururken uyulması gereken kurallar var mı?

Romanın girişi çok önemlidir. Bir insan kitapçıya girdiğinde eline bir kitap aldığı zaman ilk iki sayfasını maximum okur. Ondan sonra ilgisini çekmemişse o kitabı satın almaz. Neticede yazan herkes aslında bir şekilde kitabının satılmasını istediği için roman yazıyordur. O yüzden girişde yani kurgu dediğimiz zaman, romanın girişi en kritik noktada da başlayabiliriz romana. Ama böyle uzun bir inlatımla, işte dağlar şöyleydi, ağaçlar böyleydi diye girdiğiniz zaman okuru kaybedersiniz. Okur direk bir hayatın içine atılmak ister. Karakterleri ilk başta hepsini yavaş yavaş da olsa hemen vermemiz gerekir. Çünkü karakterler bizim için çok önemli.

Romandaki karakterleri oluştururken nelere dikkat etmeliyiz?

Romanı ayakta tutan şey ya karakter ya da hikayedir. Bunun yüzde 80 yüzde 90'ı karakter üzerine gider. İnsanlar olmazsa zaten roman olmaz. İlk başlayan bir insan için bir iki karakter, üç karakterde kalmak, ana karakterde kalmak en mantıklısıdır. Çünkü, yoksa çok araştırmanız gerekir. Karakterlerin oluşması çok önemlidir. Oturup onları en yakın arkadaşınız kadar iyi tanımanız gerekir. Onların ne içecekler, ne yiyecekler, bir sahnede bir meyva suyunu kabul edecek mi etmeyecek mi onu bile bilmeniz gerekir. Onun için karakteri oluşturmak ön çalışmasını yapmak çok önemlidir.

Roman nasıl kurgulanır?

Roman kurgularken aslında çeşitli yollar var. Bir cümleden de başlayabiliriz romana. Tek bir cümleyle başladığınız zaman ya da kafanızdaki bir resimden yola çıkarak başladığınız zaman bunun bir şemasını oluşturmak, sonuca nasıl gideceğini bilmediğiniz için bir çerçeve oluşturmanız mümkün değildir. Bazı yazarlar böyle yazarlar. Ancak bazı yazarlar tüm hikayeyi baştan sahne sahne kurgular, onun bir taslağını çıkartır ve ondan sonra her sahneyi ele alıp onu geliştirir.

Mutlaka her romanın önceden kafanızda bir başı ve sonu olması gerekir. Bu zamanla yazdıkça değişebilir ama önceden bir sinopsis dediğimiz kısa özetini çıkartmanızda yazar vardır.

Yeşim Cimcoz / Yazar Koçu